Home   Geschiedenis

Geschiedenis

De kermis is een feest dat al héél erg lang bestaat. In de vroege Middeleeuwen werden al boerenkermissen gevierd. Dat was een feest in de open lucht met muziek, eten en drinken, rond de kerk van een dorp of stad.

Wat betekent “kermis” eigenlijk?
De naam ‘kermis’ komt waarschijnlijk van het woord: ‘kerkmis’. De kerkmis was de mis en het feest dat de mensen vierden op de dag dat de kerk was geopend. Eigenlijk dus het verjaardagsfeestje van de kerk in het dorp of de stad! Vaak kreeg de kermis de naam van de kerk waar het allemaal om draaide, zoals bijvoorbeeld de St. Janskermis.
Het feest werd gevierd met een speciale hoogmis met zang en muziek. De kerk werd prachtig versierd en er waren kerkelijke optochten met priesters en beelden (processies). In de Middeleeuwen groeide het uit tot een groots feest met muziek en dans, spelletjes, eten en drinken, handel en vermaak.
Omdat elke kerk zijn eigen feest had, hadden sommige steden wel acht feesten per jaar. En sommige van die feesten duurden wel drie weken!

Tijdbalk
In de tijdbalk hieronder kun je lezen en zien wat de belangrijkste gebeurtenissen zijn in de geschiedenis van de kermis. Vanaf het ontstaan in 1023 tot nu. Sommige ontwikkelingen hebben te maken met actuele gebeurtenissen of bijzondere uitvindingen van dat moment. Zoals de uitvinding van de elektriciteit of de eerste reis naar de maan.

  • 1023

    1023 De eerste kermis in Utrecht vond plaats op 26 juni 1023, de dag dat de Sint Maartenskerk werd gewijd. De kermis is in de middeleeuwen begonnen als feest van de kerk. Het woord kermis komt van kerk-mis.
    Kermis viel oorspronkelijk samen met kerkelijke feestdagen. Verkopers van producten hadden behoefte aan vaste plaatsen en tijdstippen waarop zij hun waar konden verkopen. In de middeleeuwen waren jaarmarkten in de grotere dorpen en steden de belangrijkste handelsplaatsen.
    1023 Boerenkermis is een feest in de openlucht met muziek, eten en drinken rond de dorpskerk. De kermis vond meestal plaats na de oogst. Dit is een schilderij van een boerenkermis uit 1568 gemaakt door de schilder Pieter Brueghel.

  • 1350

    1350 Tandarts op de kermis In de middeleeuwen had je in je woonplaats geen dokters. Op de kermis kon je naar de tandarts. Er was een trompettist bij die moest op het meest pijnlijke moment zo hard mogelijk op zijn trompet blazen om het geschreeuw van de 'patiënt' te verbergen.
    1350 Muzikanten op de kermis De attracties op de kermis bestonden eeuwen lang uit mensen die bijzondere kunsten vertoonden: acrobaten, dierentemmers, jongleurs, goochelaars, en muzikanten.

  • 1606

    1606 Duikerklok Waterbouwkundige Jan Adriaanszoon Leeghwater deed in 1606 een bijzondere uitvinding: de duikerklok. Een duikerklok is een ruimte waarin mensen zonder duikpak toch onder water kunnen blijven. De bezoekers van de kermis konden het niet begrijpen: Leeghwater bleef drie kwartier onder water en at daar een appel!

  • 1650

    1650 Kijkkast De rarekiek is de voorloper van onze televisie en computer. Het is een kijkkast met ronde gaatjes, met daarin vergrootglazen. Dankzij deze kijkkast konden kinderen op de kermis iets leren over aardrijkskunde, geschiedenis en wetenschap.
    1650 Toverlantaarn In 1654 vond wetenschapper Christiaan Huygens de toverlantaarn uit. Het is een apparaat dat een beetje op een beamer lijkt. In donkere ruimtes werden er plaatjes mee geprojecteerd op een muur of een scherm. Wil je weten wat Christiaan Huygens nog meer heeft uitgevonden bekijk het filmpje.

  • 1865

    1865 Draaimolens waren de eerste kermisattracties die werden gemechaniseerd. Eerst werd een draaimolen aangedreven door een paard. Dit schilderij is in 1920 gemaakt door Willem van Schaik.
    1865 De stoomcarrousel van Janvier. In Nederland was de stoomcarroussel voor het eerst te zien op de kermis van Wormerveer, in 1900. De stoommachine werd gestookt op kolen en was de voorloper van de elektrisch aangedreven carrousel. De machine zorgde ook voor de verlichting. Hierdoor werd de kermis ’s avonds nog sprookjesachtiger. De laatste Nederlandse stoomcarrousel was eigendom van Laurens Janvier uit Bergen op Zoom. Jammer genoeg brandde die in 1955 af.
    1865 De elektrische draaimolen op de kermis in Utrecht. Deze foto is gemaakt in 1914.

  • 1875

    1875 Kop van Jut Met een grote hamer sla je zo hard mogelijk op een ijzeren pin (de kop van Jut) waardoor een gewicht langs een paal naar boven wordt geschoten. Pas als je echt heel hard slaat hoor je een knal of een sirene af gaan. De kop van Jut stelde het hoofd van de moordenaar Henricus Jacobus Jut voor die in 1872 de rijke Haagse weduwe Van der Kouwen-ten Cate en haar dienstbode neerstak. Een kermisexploitant bedacht deze attractie zodat het volk hun woede op de kop van Jut los kon laten.

  • 1882

    1882 Uitvinding elektriciteit De eerste gloeilamp werd uitgevonden door Thomas Edison. Rond 1900 werd er voor het eerst gebruik gemaakt van elektriciteit op de kermis. In 1925 werd elektriciteit al op grote schaal gebruikt om de attracties aan te drijven en te verlichten.

  • 1885

    1885 De eerste film In 1895 verzorgden de Franse broers Auguste en Louis Lumière de eerste openbare vertoning van een film. 'Aankomst van een trein op het station van La Ciotat' Al in 1896 werden er op verschillende kermissen bewegende beelden vertoond. Toen de film een succes bleek, kwamen er vaste plekken waar films werden vertoond: de bioscoop zoals we die nu kennen was geboren.

  • 1890

    1890 Prinses Paulina Nu zien we bijzondere mensen op televisie. Vroeger werden bijzondere mensen tentoongesteld op de kermis. We noemen dit type attractie 'kijkwerk'. 'Prinses' Paulina was zo’n bijzonderheid. Ze was 61 centimeter lang en 4 kilo zwaar. Ze leefde van 1878 tot 1895. Ze was de kleinste vrouw ooit.

  • 1897

    1897 Turkse schommel De oudste reuzenraderen worden karimata genoemd, of Turkse Schommel. Vier bakjes draaiden rond een horizontale as. Door het gebruik van ijzer en staal werd het reuzenrad hoger en hoger. Nu kan een reizend reuzenrad wel 55 meter hoog zijn!

  • 1900

    1900 Vlooientheater Vanaf 1800 tot ongeveer 1930 behoorde het vlooientheater tot de standaardattracties van kermissen. Tegenwoordig bestaat de attractie eigenlijk niet meer. Omdat er geen menselijke vlooien meer bestaan. Onze hygiëne is tegenwoordig zo goed dat de menselijke vlooien, die leven van viezigheid, niet meer kunnen overleven.
    1900 Detail vlooientheaterVlooien die trucjes moesten uitvoeren waarbij ze niet mochten springen, zoals bij het voorttrekken van een karretje, kregen een zeer dun gouddraadje rond de voorborst. Hierdoor konden ze niet meer springen maar alleen lopen. Voor de voorstelling werden de vlooien met dunne draad aan een koetsje gebonden.

  • 1915

    1915 Schiettent Voor de kop van Jut had je heel wat kracht nodig. Voor de schiettent moest je goed kunnen richten, goed geconcentreerd zijn en stevig met beide benen op de grond staan.
    1915 Steile wand De steile wand is ontstaan in 1915 in de Verenigde Staten. Stoere motorrijders maakten vaart en reden rondjes in een houten ton. Het publiek kon van bovenaf de kunsten bekijken. Door de snelheid kleefden de voertuigen als het ware tegen de vrijwel steile helling van de attractie. Dit kijkwerk vindt je nu niet meer op de kermis.

  • 1923

    1923 Uitvinding tv Oude attracties krijgen een nieuw jasje doordat ze worden beschilderd met populaire TV figuren. In 1970 zag je bijvoorbeeld Meneer de uil en Zoef Zoef de haas van de Fabeltjes Krant.

  • 1927

    1927 De eerste autoscooter De botsauto's zijn nog steeds een populaire attractie. Met botsen kan je je agressie kwijt, het geeft plezier, en je maakt heel even snel contact met de jongen of het meisje in een ander autootje die je misschien al eerder op het oog had. Wat dat betreft geldt in dit geval: hoe drukker dit verkeer hoe beter! De eerste botsautobaan ging niet zo snel, dat zie je wel op dit plaatje.
    1927 De moderne botsauto heeft flitsende tekeningen op de wand en het dak in knallende kleuren.

  • 1950

    1950 Vliegmachine De 'Giostra Aerei' werd in 1951 in Bergantino (Italië) vervaardigd. Deze 'vliegmachine' werd ontworpen en gebouwd door Albino Protti. Dit is de voorloper van de Apollo 2000.

  • 1960

    1960 Annie van Wanrooy De dikste dame ter wereld was zo dik dat ze nauwelijks kon bewegen. Op een dag bezocht ze op de Tilburgse kermis een rariteitenkabinet. De eigenaar daarvan vroeg haar of ze belangstelling had voor een baantje. Omdat ze het geld goed kon gebruiken trad ze bij de man in dienst als De Dikste Dame Ter Wereld. Annie werkte zestien jaar op de kermis. Ze woog rond de 200 kilo.

  • 1969

    1969 1e man op de maan De landing van de eerste man op de maan inspireerde veel attractie ontwerpers tot het bouwen van kermisattracties waarin de gewone mens ook kon doen of hij op reis ging naar de maan.
    1969 Apollo 2000 is een soort zweefmolen, met armen die bovenin gemonteerd zijn en waaraan tweepersoons bakjes hangen. Tijdens de rit maken de armen onafhankelijk van elkaar een uitzwaaiende beweging.

  • 2011

    2011 Attractie Mission space De Mission Space heeft twee grote armen, aan elke kant hangt een open gondel waar tien personen in kunnen. De armen worden opgetild tot 80 meter hoogte. De gondels zwaaien met een snelheid van bijna 70 km per uur en zwiepen daarbij nog 10 meter op en neer. Het is de hoogste attractie op de kermis van nu!     

  • 2013

    the tower, kermisatractie: kermiskinderen.nl2013 The Tower. Zomer 2013 heeft The Tower uit Duitsland haar primeur op de Tilburgse kermis. Deze attractie is een combinatie van een spookhuis, een cakewalk, een gokspel, een fotostudio en 3D -film. In de attractie is een cocktailbar en een geldautomaat. Helemaal bovenop, ruim 30 meter hoog, kun je genieten van het uitzicht.